Do:

Premier RP

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Al. Ujazdowskie 1/3

00-583 Warszawa

LIST OTWARTY

Panie Premierze,

My, niżej podpisani, nalegamy, aby rząd RP:

1. Odstąpił od zamiaru wprowadzenia zmian legislacyjnych wprowadzających wysokie kary

za niewykonanie rozkazów przez żołnierzy podczas mobilizacji lub wojny, o czym donosi

polska prasa.

2. Nalegamy, aby rząd wyszedł z inicjatywą wprowadzenia przepisów umożliwiających

odmowę służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia – nie tylko w czasie pokoju, ale

także w czasie mobilizacji i wojny.

3. Nalegamy, aby rząd zaniechał ewentualnego wydalania z Polski ukraińskich obywateli,

którzy deklarują, że odmawiają służenia w armii ukraińskiej z powodu sprzeciwu sumienia.

W połowie lipca 2026 roku polska prasa ujawniła, że rząd planuje wprowadzenie zmian

legislacyjnych, polegających na radykalnym zwiększeniu kar za niewykonanie rozkazów przez

żołnierzy podczas mobilizacji lub wojny. Obecne przepisy prawne zakładają, że za niesubordynację

żołnierzowi grozi do 3 lat więzienia; jeżeli działa wspólnie z innymi kara wzrasta do 5 lat

więzienia. Nowe przepisy mają zakładać, że kary za tego typu przewinienia wzrosną do 30 lat

więzienia, a nawet rozważane jest wprowadzenie dożywocia.

Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że w Polsce nieuregulowana jest kwestia osób odmawiających

służby wojskowej z powodu sprzeciwu sumienia (z powodów religijnych, ideowych czy

politycznych). Od 1988 roku istnieje możliwość odmowy służby wojskowej pod warunkiem

odbycia służby zastępczej. Po zniesieniu służby zasadniczej w 2009 r., przepisy dotyczące osób

odmawiających służby wojskowej z powodu sprzeciwu sumienia „zawisły w próżni” prawnej.

W takiej sytuacji nie wiadomo, czy w czasie wojny i mobilizacji powołania unikną osoby, które w

latach wcześniejszych odbywały służbę zastępczą lub były więzione za odmowę służby wojskowej

(także w latach 90.) Ewentualnie jaki charakter te powołania będą nosić. Część z nich ciągle jest w

wieku, kiedy może podlegać mobilizacji. W latach 1988 do 2009 podanie o służbę zastępczą

złożyło ok. 90 tys. mężczyzn, z tego ok. 54 tys. ją otrzymało.

Warto zwrócić uwagę, że w wielu krajach zachodnich obowiązuje prawo do odmowy służby

wojskowej także w przypadku mobilizacji i wojny, np.: w Szwecji, Finlandii, USA, Kanadzie czy

Wielkiej Brytanii. W Wielkiej Brytanii taka możliwość została wprowadzona już w 1916 roku.

Wczasie